Tilvist sæsteinsugu í íslensku lífríki

Árið 2006 varð vart sérkennilegra hringlaga sára á sjóbirtingi sunnanlands. Greining leiddi í ljós að um væri að ræða för eftir steinsugu, líklegast sæsteinsugu (Petromyzon marinus), en hún lifir sníkjulífi á fiski í sjó, en hrygnir í ferksvatni. 

Á Veiðimálastofnun fara nú fram rannsóknir á tilkomu sæsteinsugu í íslensk vistkerfi. Safnað hefur verið upplýsingum um særða laxfiska, útbreiðslu og tíðni steinsugusára. Einnig hefur verið leitað að ungviði og ummerkjum hrygningar í ám í Vestur-Skaftafellssýslu, til að kanna hvort tegundin hafi numið hér land. Komið hefur í ljós að í ám í Vestur-Skaftafellssýslu er steinsugusár að finna í hárri tíðni á sjóbirtingi. Sár eftir sæsteinsugur hafa greinst á laxfiskum í mörgum ám einkum á sunnanverðu landinu og virðist hún síst á undanhaldi.

Árið 2009 var staðfest að sæsteinsuga sníkir á íslenskum laxfiskum, þegar lax veiddist í Ytri Rangá með sæsteinsugu áfasta.

Markmið og verkþættir

• Kanna tilvist sæsteinsugu í íslensku lífríki. Sérstök leit fer fram í V-Skaftafellssýslu, þar sem leitað er að ungviði sæsteinsugu. Leitin fer fram með rafveiði á stöðum þar sem búsvæði eru tegundinni heppilegar. Lirfur sæsteinsugu grafa sig ofan í botninn þar sem straumur er hægur og botn fíngerður.

• Kanna hvort sæsteinsuga hafi numið land í íslenskum ám eða hvort hana sé hér eingöngu að finna í sjó. 

• Fylgjast með tíðni særðra fiska úr stanga- og netaveiði og hvar sára verður vart. Veiðimenn eru hvattir til að skrá upplýsingar í veiðibækur, sérstaklega í V Skaftafellssýslu. Einnig er sérstök vöktun í gangi á netaveiddum fiski í Kúðafljóti og í Þjórsá.

• Greining á hvatberaerfðaefni sæsteinsugu sem veiðist á Íslandsmiðum og í íslenskum ám. Nokkrar upplýsingar eru til um stofnerfðafræði sæsteinsugu í Evrópu og N Ameríku. Erfðamengi þessara tveggja hópa sýnir landfræðilegan aðskilnað en lítill erfðafræðilegur munur virðist hins vegar vera innan hvors hóps fyrir sig hjá sæsteinsugu sem gengur til sjávar. Með þessari rannsókn er þess freistað að komast að því hvort íslensku sæsteinsugurnar komi frá Evrópu eða N Ameríku.

Heimildir:

 Benóný Jónsson og Magnús Jóhannsson 2008. Rannsóknir á landnámi sæsteinsugu (Petromyzon marinus) á Íslandi. VMST/08019, skýrsla Veiðimálastofnunar. 11 bls.