Lífshættir sjóbirtings og nýting sjóbirtingsstofna

Markmið verkefnisins er að auka þekkingu á líffræði og lífsháttum tegundarinnar og samspili umhverfisþátta við umhverfisþætti og að kanna á hvern hátt sjóbirtingsstofnar séu best nýttir með tilliti til viðgangs tegundarinnar og arðsemi veiðanna. Aukin þekking á sjóbirtingsstofnum er undirstaða skynsamlegrar umgengni við þessa fiskstofna í framtíðinni, samtvinnun verndar- og nýtingarsjónarmiða. Rannsóknir þessar hófust árið 1995 og fara þær fram í Grenlæk og á vatnasvæði Skaftár í Vestur-Skaftafellssýslu.

Fremur litlar rannsóknir höfðu fram að þessu verið gerðar á sjóbirting hér á landi og reyndar er svo í heiminum almennt. Sjóbirtingur er ríkjandi tegund laxfiska í ám í Vestur-Skaftafellssýslu. Það sem öðru fremur einkennir þetta svæði eru mikil sandsvæði á neðri hluta vatnakerfanna. Ósar eru gjarna óstöðugir og sumir eiga það til að lokast um lengri eða skemmri tíma. Sjóbirtingur virðist kunna vel við sig á slíkum svæðum. Sjóbirtingurinn í Vestur-Skaftafellssýslu er óvenju stórvaxinn og hreistursathuganir hafa sýnt að vöxtur í sjó er góður. Hann er því eftirsóttur til stangveiði sem er mjög mikilvæg tekjulynd fyrir byggðina í Vestur-Skaftafellssýslu. Sjóbirtingur er veiddur að vori á leið í sjó, og á leið í árnar eftir sumarlanga dvöl í sjó. Því má ætla að sjóbirtingsstofnar geti orðið fyrir allmiklu veiðiálagi og líklega meira en lax. Veiði hefur verið vel skráð í nokkrum ám í Vestur-Skaftafellssýslu síðustu áratugina. Samfelld gögn um veiði eru til úr Geirlandsá á vatnasvæði Skaftár frá árinu 1970.

Göngur sjóbirtings á hrygningarstöðvar í Grenlæk árið 1998 samkvæmt fiskteljara við Seglbúðir. Myndin sýnir einnig vatnshita og rennsli í Grenlæk, tunglstöðu og úrkomu á Kirkjubæjarklaustri.

Lífsháttarannsóknirnar hafa fengið stuðning og velvilja ýmissa aðila, ekki síst heimamanna og stangveiðimanna. Fjárstuðningur hefur fengist frá Fiskræktarsjóði og Rannsóknarsjóður hefur veitt fjárstuðning til kaupa á fiskteljaranum Árvaka.

Heimildir og ítarefni.

Jóhannes Sturlaugsson og Magnús Jóhannsson, 1996. Migratory pattern of wild sea trout (Salmo trutta L.) in SE-Iceland recorded by data storage tags. ICES. C. M. 1996/M:5 : 16 bls.

Magnús Jóhannsson, 1995. Rannsóknir á sjóbirtingi í Vestur-Skaftafellssýslu. Bændablaðið mars 1995.

Magnús Jóhannsson, 1999. Seiðabúskapur í þverám Skaftár. Seiðarannsóknir árið 1998. Veiðimálastofnun VMST-S/99004: 12 bls.

Magnús Jóhannsson og Guðni Guðbergsson, 1999. Könnun á seiðaástandi í Grenlæk og Tungulæk vegna vatnsþurrðar árið 1998. Veiðimálastofnun VMST-S/99002X: 16 bls.

Magnús Jóhannsson, Sigurður Guðjónsson og Erlendur Björnsson, 2002. Migration behaviour of brown trout, Salmo trutta L, in River Grenlaekur south east Iceland. Í: ráðstefnuriti, Freshwater Fish Migration and Fish Passage, Fishway 2001, sem haldin var í Reykjavík í september 2001: 61-64.

Magnús Jóhannsson, Sigurður Guðjónsson og Jóhannes Sturlaugsson, 1999. Fisktalning og göngur í Grenlæk árin 1996 til 1998. Veiðimálastofnun VMST-S/99005: 13 bls.

Lífshættir sjóbirtings og nýting sjóbirtingsstofna

Rannsóknaraðferðir – verkþættir

Seiðarannsóknir eru gerðar árlega í Grenlæk og á vatnasvæði Skaftár. Metin er vísitala þéttleika eftir árgöngum, vöxtur, holdafar og fæða athuguð með sérstakri áherslu á urriða. Sömu stöðvar eru veiddar árlega til að meta breytingar á milli ára.

Merkingar á sjóbirtingi með slöngumerkjum í þeim megintilgangi að meta far, ratvísi og vöxt og endurheimtuhlutfall í vor- og haustveiði. Á árunum 1995-1999 voru samhliða gerðar rannsóknir með mælimerkjum.

Aldursrannsóknir. Með rannsóknum á hreistri er greindur aldur og lífssaga sjóbirtinganna metin. Bakreiknaður hefur verið vöxtur í fersku vatni og sjó, ákvörðuð stærð við fyrstu sjávargöngu og kynþroska.

Lífsháttarannsóknirnar hafa fengið stuðning og velvilja ýmissa aðila, ekki síst heimamanna og stangveiðimanna. Fjárstuðningur hefur fengist frá Fiskræktarsjóði og Rannsóknarsjóður hefur veitt fjárstuðning til kaupa á fiskteljaranum Árvaka.

Heimildir og ítarefni.